Diş kariyesi necə yaranır? Əlamətləri, profilaktikası və müalicə mərhələləri

Diş kariyesi ağız boşluğundakı bakteriyaların şəkərli və nişastalı qidalardan hasil etdiyi turşuların diş minasını tədricən dağıtması nəticəsində yaranan xəstəlikdir. Erkən mərhələdə aşkarlansa dayandırıla və ya kiçik plombla müalicə edilə bilər, irəlilədikdə isə sinirə çataraq kanal müalicəsi tələb edə bilər.

Kariyes dünyada ən çox yayılmış sağlamlıq problemlərindən biridir və istənilən yaşda rast gəlinir. Yaxşı xəbər isə odur ki, onun qarşısını böyük ölçüdə almaq mümkündür.

Kariyes necə yaranır?

Dişlərin səthində daim bakterial ərp adlanan yapışqan təbəqə əmələ gəlir. Şəkər və ya təmizlənmiş karbohidratlar qəbul etdikdə bu bakteriyalar turşu hasil edir və turşu minadan mineralları həll edir. Tüpürcək isə turşunu neytrallaşdıraraq minanı bərpa etməyə çalışır.

Problem turşu hücumlarının çox tez-tez təkrarlanması və bərpaya vaxt qalmamasıdır. Gün boyu qəlyanaltı etmək, şirin içkiləri qurtum-qurtum içmək və zəif gigiyena bu tarazlığı kariyesin xeyrinə pozur. Ağız quruluğu, dişlərarası təmizlənməyən sahələr və köhnə plombların kənarları da riski artırır.

Diş kariyesinin ilk əlamətləri

Başlanğıc mərhələdə kariyes adətən heç bir narahatlıq yaratmır, buna görə də mütəmadi müayinə vacibdir. İrəlilədikcə aşağıdakı əlamətlər görünə bilər:

• Diş səthində təbaşir kimi ağ, tutqun ləkələr
• Qəhvəyi və ya qara rəng dəyişiklikləri
• Şirin, soyuq və ya isti qidaya qısamüddətli həssaslıq
• Gözlə görünən və ya dillə hiss olunan çuxur
• Dişlərin arasına tez-tez yemək ilişməsi
• Çeynəyərkən ağrı və ya özbaşına başlayan zoqquldayan ağrı
• Pis dad və ya keçməyən ağız qoxusu

Kariyesin müalicə mərhələləri: plombdan kanal müalicəsinə

Müalicə kariyesin nə qədər dərinə getməsindən asılıdır. Mina səthindəki çox erkən dəyişikliklər flüorlu preparatlar və düzgün gigiyena ilə dayandırıla bilər; bu mərhələdə dişdə hələ çuxur yoxdur.

Kariyes minanı keçib dentinə çatdıqda zədələnmiş toxuma təmizlənir və diş adətən diş rəngində kompozit plombla bərpa edilir. Toxuma itkisi böyükdürsə, inley, onley və ya örtük kimi daha davamlı bərpalar lazım ola bilər.

Kariyes diş sinirinə (pulpaya) çatdıqda və ya sinir iltihablandıqda kanal müalicəsi aparılır. Bu zaman iltihablı toxuma təmizlənir, kanallar formalaşdırılıb doldurulur və diş çox vaxt plomb və ya örtüklə möhkəmləndirilir. Diş xilas edilə bilməyəcək qədər zədələnibsə, çəkilir və sonra implant və ya körpü kimi variantlar müzakirə olunur.

Bir sözlə, müdaxilə nə qədər tez olsa, müalicə bir o qədər kiçik, sürətli və rahat olur.

Kariyesin qarşısını necə almaq olar?

Kariyesin qarşısını almaq onu müalicə etməkdən qat-qat asandır. Gündəlik vərdişlərdə kiçik dəyişikliklər böyük fərq yaradır.

• Dişləri gündə iki dəfə flüorlu pasta ilə ən azı iki dəqiqə fırçalayın
• Dişlərarası sahələri hər gün diş sapı və ya dişlərarası fırça ilə təmizləyin
• Şirniyyatı və şirin içkiləri əsas yeməklərlə məhdudlaşdırın, tez-tez qəlyanaltı etməyin
• Susuzluğu su ilə yatırın
• Fırçaladıqdan sonra ağzı bol su ilə yaxalamayın ki, flüor təsirini göstərsin
• Stomatoloqun tövsiyə etdiyi intervalla müayinəyə gəlin
• Uşaqlar üçün fissur hermetizasiyası barədə məlumat alın

Nə vaxt stomatoloqa müraciət etməli?

Dişdə həssaslıq, rəng dəyişikliyi və ya çuxur hiss etmisinizsə, gözləməyin. Ağrının keçməsi kariyesin sağaldığı demək deyil, bəzən sinirin zədələndiyini göstərə bilər. Üzdə şişkinlik, hərarət və ya güclü ağrı varsa, vaxt itirmədən stomatoloqa müraciət edin.

Dr. Merve Hakan ilə müayinəyə yazılaraq dişlərinizin vəziyyətini qiymətləndirə və lazım gələrsə ən az müdaxiləli müalicəni birlikdə planlaşdıra bilərsiniz.